Trong thời đại phát triển của khoa học và công nghệ, tri thức đã trở thành nguồn tài nguyên, thế mạnh của nhiều quốc gia. Ngày nay, khoảng cách về sự phát triển giữa các nước, các vùng trên thế giới chính là khoảng cách về tri thức. Chính vì vậy mà nhiều quốc gia đã đề ra chiến lược đi tắt, đón đầu bằng kinh tế tri thức.
Đối với nước ta, công nghiệp hoá, hiện đại hoá (CNH, HĐH) vì mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh” vừa là mục tiêu, vừa động lực phấn đấu của toàn đảng, toàn quân, toàn dân. Có nhiều con đường đi đến sự thành công của quá trình CNH, HĐH song con đường ngắn nhất là phát triển kinh tế tri thức, thực hiện “Chiến lược công nghiệp hoá dựa vào tri thức”. Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa X tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng xác định: “Phát triển và nâng cao hiệu quả của khoa học, công nghệ; phát triển kinh tế tri thức”. Có nhiều cơ sở khoa học để lý giải cho vấn đề này, song điều cơ bản nhất Việt Nam là một nước nông nghiệp lạc hậu, tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa, cái thiếu nhất của chúng ta hiện nay là cơ sở vật chất kỹ thuật của nền sản xuất tiên tiến. Chính vì vậy, Đảng ta xác định “ Nhiệm vụ trung tâm trong suốt thời kỳ quá là phát triển lực lượng sản xuất, là CNH, HĐH”. Với lợi thế là nước đi sau, chúng ta có quyền lựa chọn đối tác, công nghệ cũng như các dịch vụ đi kèm khác để phát triển nền kinh tế. Kinh tế tri thức của thế giới hiện nay đang ở giai đoạn phát triển cao, đó là thuận lợi lớn để chúng ta lựa chọn các giải pháp tối ưu nhằm rút ngắn quá trình tiến hành CNH, HĐH nền kinh tế đất nước.
Thời cơ mới, vận hội mới đang chờ đón chúng ta, tuy nhiên điều đó có trở thành hiện thực hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Song điều cơ bản nhất là Nhà nước phải hoạch định được chủ trương chính sách phát triển kinh tế đúng đắn, phù hợp với tiềm năng, thế mạnh của đất nước và xu thế phát triển của thời đại. Đối với nước ta, chìa khoá dẫn đến thành công là phải thực hiện đồng thời hai quá trình chuyển tiếp, hai nhiệm vụ cơ bản đó là chuyển từ “Kinh tế nông nghiệp sang kinh tế công nghiệp” và từ “Kinh tế công nghiệp sang kinh tế tri thức”. Hai quá trình này diễn ra đồng thời và đan xen lẫn nhau theo xu hướng vừa tuần tự, vừa nhảy vọt. Một mặt, chúng ta phải chăm lo phát triển nông nghiệp để giải quyết những vấn đề cơ bản của đời sống xã hội như lương thực, việc làm cho người lao động, xoá đói, giảm nghèo. Mặt khác, phát triển nhanh ngành công nghiệp, ưu tiên những lĩnh vực kinh tế mũi nhọn dựa vào tri thức và công nghệ cao như Công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, tự động hoá…nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế quốc tế khi chúng ta đã là thành viên chính thức của WTO.
Hiện nay, chúng ta đang đứng trước ngưỡng cửa của sự phát triển, với tư duy biện chứng khoa học, con đường đi tắt, đón đầu để rút ngắn quá trình CNH, HĐH nền kinh tế chỉ có thể thực hiện khi chúng ta kết hợp hài hài hoà giữa chủ động hội nhập kinh tế quốc tế với phát huy mạnh mẽ, tiềm năng trí tuệ của đất nước. Đây là yếu tố quan trọng mang tính đặc thù trong xu hướng phát triển tất yếu của xã hội. Tri thức là của chung nhân loại, trong thế kỷ XXI trên thế giới sẽ xuất hiện nền sản xuất hoàn toàn tự động hoá. Con người sẽ lao động bằng trí óc là phổ biến. Công nhân của thế kỷ XXI là công nhân trí thức, công việc của họ chủ yếu là xử lý thông tin, điều khiển máy móc, nghiên cứu, sáng tạo công nghệ mới. Hội nhập kinh tế quốc tế sẽ làm cho khoảng cách trình độ nắm bắt công nghệ mới của đội ngũ công nhân nước ta với công nhân các nước phát triển ngắn lại và trong một khoảng thời gian nhất định nào đó khoảng cách này không còn nữa. Với bản chất thông minh, cần cù sáng tạo của dòng giống “con lạc, cháu hồng” tin rằng chúng ta có đủ khả năng để tiếp thu công nghệ mới. Và một thời gian không xa nữa phần lớn công nhân Việt Nam cũng là công nhân tri thức, điều nhất định sẽ trở thành hiện thực.
Rút ngắn quãng thời gian tiến hành CNH, HĐH về thực chất là một cuộc cách mạng mạnh mẽ và sâu sắc trên nhiều lĩnh vực, song vấn đề quyết định cuối cùng vẫn là “con người” và các chế độ, chính sách “về con người”. Do đó, phát triển nguồn nhân lực, nâng cao dân trí, đào tạo nhân tài là nhân tố quyết định sự phát triển kinh tế tri thức. Nhớ lại lúc đương thời, Hồ Chủ Tịch đã từng dạy chúng ta “ Vì lợi ích trăm năm, trồng người”. Trong nền kinh tế tri thức, đòi hỏi mọi thành viên xã hội phải thường xuyên học tập, học tập suốt đời để có đủ năng lực sáng tạo, nắm bắt những cái mới, cái tiên tiến nhất của khoa học và công nghệ. Bởi vậy, những năm đầu của thể kỷ XXI chúng ta cần chuyển dần trọng tâm đầu tư cho phát triển kinh tế sang trọng tâm đầu tư cho con người, coi đây là vấn đề có tính quyết định không chỉ hiện tại mà còn mang tầm chiến lược lâu dài. Trong thời kỳ CNH, tri thức không chỉ là nguồn vốn của sản xuất mà còn là tài nguyên vô giá của một quốc gia. Phấn đấu nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo, tăng cường năng lực khoa học công nghệ làm cho đội ngũ lao động Việt Nam ở mọi lứa tuổi, mọi tầng lớp…nắm bắt kịp thời và làm chủ công nghệ mới là sự cần thiết mang tính quyết định. Không có tri thức, không đủ năng lực nội sinh về khoa học, công nghệ thì chúng ta sẽ thua thiệt trên nhiều lĩnh vực, thậm chí bị bóc lột, chèn ép không chỉ trên thị trường quốc tế mà ngay cả trên sân nhà. Phấn đấu trong một thời gian không xa nữa Việt Nam sẽ trở thành một cường quốc, sánh vai cùng bạn bè quốc tế đó là quyết tâm của Đảng, Nhà nước ta.
Sự phát triển của kinh tế tri thức đồng hành và tỷ lệ thuận với những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Do đó, mấu chốt hiện nay là tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý kinh tế ở tầm vĩ mô và vi mô cũng như mọi chủ trương, chính sách xã hội nhằm phát triển lực lượng sản xuất cùng mọi nguồn lực sáng tạo. Nước ta hiện nay tuy còn nghèo, thu nhập của người dân còn rất khiêm tốn so với nhiều nước trong khu vực, song tiềm năng, trí tuệ của người Việt Nam không thua kém bất kỳ một nước nào, dân tộc nào trong khu vực. Đó không chỉ là niềm tin, niềm tự hào mà còn là tiềm năng vô giá để sự nghiệp CNH, HĐH nhất định thành công. Trong xu thế phát triển chung của thế giói và khu vực hiện nay, chúng ta không nên chạy đua với các nước công nghiệp phát triển đã có kinh nghiệm hàng trăm năm mà chúng nên đi từ thế mạnh của chính nội lực Việt Nam từ đó tập trung đầu tư vào những ngành kinh tế mới phù hợp với tầm vóc trí tuệ, bản lĩnh Việt Nam; Đó là các ngành Công nghệ thông tin, Công nghệ sinh học, Công nghệ vật liệu mới…Đặc biệt chúng ta phải phát huy tiềm năng, thế mạnh của một quốc gia biển từ đó đầu tư cho các ngành công nghiệp có liên quan đến biển; phải đi lên và làm giàu từ biển theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương IV (khoá X) về “ Chiến lược biển Việt Nam”.
Đổi mới, tái cơ cấu lại nền kinh tế; đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá phát triển nhanh, bền vững. Tái cấu trúc lại nền kinh tế đất nước theo tinh thần Nghị quyết TƯ III (Khoá XI) là một chủ trương sáng suốt mang tính cấp bách, đối với nền kinh tế đất nước trong bối cảnh suy thoái kinh tế, tài chính thế giới hiện nay. Tái cơ cấu kinh tế phải tập trung đi sâu, ưu tiên xây dựng nền công nghiệp theo hướng phát triển mạnh những ngành có tính chất nền tảng, có lợi thế so sánh và có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển nhanh, hiệu quả, bền vững, nâng cao tính độc lập, tự chủ của nền kinh tế, từng bước có khả năng tham gia sâu, có hiệu quả vào mạng sản xuất và phân phối toàn cầu. Tổ chức lại và đổi mới hoạt động của hệ thống ngân hàng là yếu tố mang tầm chiến lược có ý nghĩa quyết định sự tăng trưởng kinh tế trong tình hình hiện nay; Phát triển kinh tê stri thức, luôn luôn xem kinh tế tri thức là tiềm năng, thế mạnh của Việt Nam trong thế kỷ XXI.
Thời cơ mới, vận hội mới và khó khăn thách thức mới đang chờ đón chúng ta. Dưới ánh sáng Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, những chủ trương, chính sách phát triển kinh tế - xã hội, những giải pháp về phát triển kinh tế tri thức trong thời kỳ mới sẽ được toàn Đảng, toàn quân, toàn dân triển khai thực hiện. CNH, HĐH đất nước vì mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ ,công bằng, văn minh” sẽ trở thành hiện thực trên Tổ quốc thân yêu của chúng ta.
PGS, TS Vũ Đăng Hiến
Nguồn tin: dvhnn.org.vn
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét